De problematiek van medicijnresten in water staat hoog op de internationale en Europese agenda. Zowel op vlak van milieu (waterkwaliteit) als gezondheidszorg (duurzame zorg) worden nieuwe maatregelen uitgerold of voorbereid. Wie moet in actie komen om dit uit te voeren?

De EU heeft in het kader van de Kaderrichtlijn Water een lijst van ‘prioritaire stoffen’ vastgesteld waarvoor op Europees vlak milieukwaliteitsnormen gelden. De lidstaten moeten deze stoffen monitoren in oppervlaktewater en grondwater, om na te gaan of aan de Europese normen wordt voldaan. Waar nodig moeten bijkomende maatregelen aan bod komen, zoals aangescherpte vergunningen, om een goede chemische waterkwaliteit te bereiken.

De recent goedgekeurd Kaderrichtlijn (maart 2026) voegde meerdere farmaca toe om in het oppervlaktewater te monitoren: 17 alfa-ethinylestradiol (EE2), 17 bèta-estradiol (E2), estrone (E1), azithromycine, claritromycine, erythromycine, diclofenac, ibuprofen, carbamazepine en permethrine.¹ In grondwater moeten carbamazepine, sulfamethoxazol en primidon opgevolgd worden.

De Europese Richtlijn Stedelijk Afvalwater van eind 2024 heeft expliciete aandacht voor microverontreinigingen zoals geneesmiddelen. Uiterlijk tegen 2045 moeten grote rioolwaterzuiveringsinstallaties, naast mechanische, biologische en chemische reiniging, een vierde zuiveringsstap hebben om >80% van de medicijnresten te verwijderen. Een bijzonder punt is dat de financiering hiervoor verloopt volgens het principe ‘de vervuiler betaalt’. Farmaceutische bedrijven worden verplicht om minimaal 80% van de kosten van die extra zuivering te dragen. Het achterliggende idee is dat de medicijnproducent (en uiteindelijk, via de prijs van het geneesmiddel: de gebruiker) bijdraagt aan het schoonmaken van het oppervlaktewater, in plaats van dat uitsluitend de watergebruiker betaalt, zoals nu het geval is.²

Parallel aan de milieugerichte maatregelen herzien de Europese instellingen via een Pharmaceutical Legislation het juridisch kader van het geneesmiddelenbeleid: versterking van de milieu-evaluatie bij registratie van het product, maar evenzeer voor geneesmiddelen die al op de markt zijn.³

Ondertussen verbreden artsen en apothekers hun kennis over de milieu-impact van medicijnen via Medisch Farmaceutisch Overleg, bijscholingen en LOK-groepen. Een tweede hefboom zijn de richtlijnen voor kwaliteitsvol medisch handelen die de milieu-impact meenemen bij de keuze voor een bepaald product. Als ecotoxiciteit mee zichtbaar wordt, kan dat het voorschrijfgedrag in de praktijk beïnvloeden. Zo is in de NHG-Standaard ‘Astma bij volwassenen’, ‘Astma bij kinderen’ en ‘COPD’ opgenomen dat het voor het milieu beter is om poederinhalatoren te gebruiken in plaats van dosisaerosols.⁴

Deze benadering van de klimaatimpact bij therapeutische keuzes, kan in de toekomst worden uitgebreid naar een systematische integratie van ecotoxiciteit in richtlijnen en voorschrijfbeleid, een piste waar landen als Zweden, Finland en Duitsland vandaag al actief werk van maken.⁵