Wereldwijd worden grote hoeveelheden slaapmedicatie voorgeschreven zoals benzodiazepines en z-drugs. Volgens een studie van de APB in 2016 zijn we in België koplopers van deze medicatie: dagelijks vliegen er 1,2 miljoen kalmeer- en slaappillen over de toonbanken van de apotheken in België.

Volgens de Gezondheidsenquête uit 2013 heeft maar liefst een derde van de Belgische bevolking slaapproblemen. In de herziene richtlijn ‘Slaapklachten en insomnie bij volwassenen’ wordt een getrapte aanpak voorgesteld om deze patiënten beter te helpen en op te volgen. Nadruk ligt op een nietmedicamenteuze aanpak en het oordeelkundig gebruik van slaapmiddelen.

Vroeger zei ik vaak: Slaap is de derde pijler van een goede gezondheid, naast goede voeding en lichaamsbeweging. Ik ben van gedachten veranderd. Slaap is meer dan een van de drie pijlers; het is de fundering waar de andere twee pijlers op rusten.

'Dokter, het gaat echt niet meer. Ik slaap niet meer. Schrijft u mij alstublieft iets voor?' Een schijnbaar eenvoudige vraag die huisartsen wel vaker krijgen. Het antwoord lijkt even simpel; een slaapmiddel voorschrijven neemt weinig tijd in beslag en levert een tevreden patiënt op. Helaas lost medicatie zelden een psychosociaal probleem op.

Zowel slaapproblemen als hypnoticagebruik nemen in onze maatschappij een belangrijke plaats in. Volgens Anthierens gebruikt 13% van de bevolking wel eens benzodiazepines. De Folia Farmacotherapeutica besluit tot een cijfer van 10%, wat volgens hen kan oplopen tot 20 à 50% in rust- en verzorgingstehuizen. Het probleem kent nog steeds een stijgende incidentie, ondanks het verslavende karakter van benzodiazepines, het uitgebreide nevenwerkingenprofiel en de beperkte efficiëntie om de slaapkwaliteit en slaapduur op lange termijn te verbeteren.

In België ligt vooral in woonzorgcentra (WZC) het gebruik van slaapmiddelen erg hoog: een op twee rusthuisbewoners neemt benzodiazepines. Richtlijnen voor huisartsen bevelen technieken uit de cognitieve gedragstherapie aan als alternatief. Artsen vinden deze echter moeilijk om te zetten in de praktijk van een WZC, o.a. vanwege organisatorische beperkingen en tijdsnood.

Dat de Belgische bevolking koploper is in het nemen van slaapmedicatie, is algemeen bekend. Door de verslavingsproblematiek van slaapmedicatie en het niet snel evalueren eens de slaapmedicatie is opgestart (zeker niet in het verleden), neemt de helft van de Belgische WZCbewoners een slaappil. Kan het anders?

De richtlijn Palliatieve Sedatie van de Federatie Palliatieve Zorg Vlaanderen is een praktisch hulpmiddel om te bepalen wanneer palliatieve sedatie aangewezen is. Dit artikel bevat ook duidelijke richtlijnen over de voorbereiding, de afspraken met het palliatief team en de familie en het gebruik van sedativa.

Slapeloosheid, angst en stress zijn veelvoorkomend in ons dagelijks leven en zijn van alle tijden. Als dit probleem als erg storend wordt ervaren (bij één op vijf mensen) en men zoekt hulp bij een hulpverlener in de eerste lijn, dan komt men meestal bij de huisarts terecht. Uit een vroegere studie van Project Farmaka bleek dat gemiddeld 60% van de klachten voor angst en zelfs tot 68% van de insomniaklachten medicamenteus behandeld worden. Medicamenteus betekent in 79% benzodiazepines voor angst en voor insomnia is dit zelfs tot 98%. Volgens de gezondheidenquête slikt één op de twee gebruikers...

Slaapproblemen komen vaker voor bij kinderen dan we op het eerste zicht merken: ongeveer één kind op drie krijgt er vroeg of laat mee te kampen. Bij kinderen wordt 80% van de slaapproblemen veroorzaakt door verkeerde slaapgewoonten. Mits het toepassen van een aantal eenvoudige maar erg belangrijke basisregels kunnen de meeste slaapproblemen redelijk vlot worden opgelost. Aan de hand van enkele typische casussen wordt in dit artikel uitgelegd hoe een kind terug goed kan leren slapen.